Bönnsch (Sprooch)

Us de Wikipedia
(Ömjeleit vun Bönnsch (Shprooch))
Hee di Sigg_is_op Bönnsch
(Sigge op Bönnsch)
unn jeshrivve wii_mer_t_shprish
(mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish)

Bönnsch, dat es die Sprooch, die rond öm Bonn jesprooche wierd. Et eß eng me'm Kölsch verwandt, äwe net jlisch. Die Bönnsche spreche mieh su e'ne Singsang, un jebruche jätt andere Wöörd als die Kölsche. Et es e'ne Dialeck vom Ripuarisch, dat zo dä meddelfränkische Sprooche jehüürt. Em Jäjensatz zom Kölsch, klingk et jätt weescher un veliert am Engk miestens et „r“, dat äwe en Jedanke metjesproche wierd.

Bönnsch wierd am Rhing unjefähr bis Andenaach jesprooche un jeht bei Kowelenz en et rhein-hessische öwe.

[Ändere] Wichtije Ungerschied zom Kölsch

Och wenn et zimmlich ähnlich klingk, jitt et em Bönnsch kleen Ungerschied zom Kölsch.

Dat kölsche Woord "dun" (maache) heeß/heesch em Bönnsch "don" un wierd och anders jebeuch (konjugiert):

Kölsch: dun
'sh_dun
do deis
hä, se, et deit
m'r dun
ehr deit
se dun

Bönnsch: don / saare
ich don; ich saare
du deeß; du sääß
hä, se oder it, et deet; hä, se, et säät
me don; me saare
üe doot; üe saat
se don; se saare

Die Laute O un U sen vom Kölsch äwe kaum ze ungerscheide.
Et R wierd bei manche Wöörd su weesch jesproche, besonders bei Endunge, dat me et kaum hüre deet.
Zom Beispill heesch et bei de Kölsche „unger“ un bei de Bönnsche „unge“.
Dofür dä Wetz: „Kennß de e Woo(r)d ohne R ? 'Bonne Männe-Jesangs-ve-ein'“.

[Ändere] Quelle:

  • Herbert Weffer: Von aach bes zwöllef - Ein bönnsches Wörterbuch, Hrsg. Bonner Genealogischer Arbeitskreis, Band 1, 2. Auflage, Bonn, 2000.
  • Herbert Weffer: Band 2: Bönnsches Wörterbuch, Hrsg. Westdeutsche Gesellschaft für Familienkunde, Bezirksgruppe Bonn, 1. Auflage, Bonn, 2000.
Metmaacher Werkzüch
Appachtemangs

Variante
Akßjuhne
Jangk noh de
Kanns methelfe
Werkzüch
En ander Sproche