Aachterhukß
Us de Wikipedia
Achterhoeks, dat shpresh mer Aachterhukß, eß enne Shproochejropp en de Nederläng. Wi dä Name schonn säät, kallt me se em Achterhoek, däm Shtöck fon de Provinß Gelderland em Oßte van de jeldersche Eijssel, beß noh de Jrënß fun Dütschland.
En dämm hëlljöhne Jebeed_eß dä Dijaläk jët mieh med jeldersche Ėnflöß,
en dämm donkeljöhne Jebeed_eß dat Aachterhukß dem Twëntß äähnlijjer.
Enhaldsüvversich |
[Ändere] Dijalägte on Forwanntschaffte
En däm Jebeed jidd_et vill foschiidenne Dijalägde, di all bëij_et Achterhux jezallt wääde. Em Norde un Oßte eß dat däm Jrafschafter Platt em düütsche unn_em Twentß odder_em Sallands us de Neederläng zemmlesch äänlesh, di doh aanjrenze don. De wëßßlijje Dijalägde wääde och ald bëij et Oß_Vellühwß jeräshnet[1] un komme jëdd_obb_et Jëlldersche. En faßjelaate oddo offizjäl Schriifwiiß han se em Aachterhuks nit, ävver em weesentleshe bruche se wall all deselve Aat, ier Shprooche ze schriive un bochshtabbėere, un dat eß noh de Jrundrääjelle vom Nederlängsch esu wi_mmer_et schwaadt, ävver med Saache uss_em Dütsch dobëijenomme, woh dat Nederländesch nit rik.
[Ändere] Wi deijt mer_t enzotėere?
Et Aachterhuukß zallt zem Nedersaksish fon de Nederläng un domet zo de Nederfränkesche Shprooche fun de kontinëntaale Wëßjërrmaanėsche Sprooche.
Jraad wi de Shprooche op der ander Sik fon de Jrëns bess_errop noh Duisbursh un Mölm däät mer et Aachterhoks noch en de spääde Prüüßezick onger dä Bovverbejreff fan et Düütsch_Nederlängsch faße.
Fille donn et Wäßfäälesche, oddo winnėschßtens_et Wäßmönßterlänndesche em düütsche Shproochroum un et Twents em neederlängsche mem Aachterhukß zesamme alß ëijn Shprooch aalooəre, ävver eß klooh, zick länger ald sen di sesch ussennëëijn am äntwekkelle, un en de miehtßte Väll eß de Jränß zwesche der Shtaate och zėmmlėsch noh aan de Jränß zwesche de nöüjerre Öngescheed_en_de Shprooche[2]
Dä Kohd noh dä Norrəm ISO 639-3 förr_et Aachterhugs_eß act.
[Ändere] Wi't Aachterhugs jebruch weed
[Ändere] Mussik
Der Achterhook kënt völl Bänds, di de ëijen Shprooch bruche, zem Bäjspöll: Normaal, Boh foi toch, Jovink en de Voederbietels, de Spitfires, un nit zoläz Old ni-js wo Medshpeller bëij_sėn, di_j_och bëij Normaal ode Boh foi toch jewääse woohre.
[Ändere] Jrammatik
De Jrammatėk fom Aachterhuks_eß annders wi em Neederlängsh un annders wi em Düütsch oddo Neederdütsch. Se eß ööhnzwoh dozwesche. Hee e paa Bëijshpöll:
[Ändere] Donn_Wöht
De Kunjugazjohn fun de Donn_Wöht hät en de MeerZahl alldewiel de jlishe Vorrəm wi de Du-Forrəm en_de Ëijnzahl:
| Jäjewat - Ëijnzahl | ||||
|---|---|---|---|---|
| esch loufen | ik loope | |||
| Do löüfß, Do löpß | i-j loopt | dou löpste | ||
| hä löüf, hä löp | hee, hie löp | |||
| Jäjewat - Mihzahl | ||||
| mir loufe | wi-j loopt | |||
| Ühr louf, Ühr loufd | jullie loopt | |||
| sëij loufe, sëij loufen | zee, zie loopt | |||
| Fojangehëijt - Ëijnzahl | ||||
| esch leef | ik leepe | (Klengk wi: liepe) | ||
| Do leefß | i-j leep'n | |||
| hä leef | hee leep | |||
| Fojangehëijt - Mihzahl | ||||
| mir leefe | wi-j leep'n | |||
| Ühr leevd | jullie leep'n | |||
| sëij leefe | zie leep'n | |||
[Ändere] Ömluute
En annder Ëijeaad_eß dä Ömluut, janns_äänlesh wi bëij_onß un och em Lėmmborjesche, dä ävver em Neederlängsch un Holländesch jannß onbeėkannd_eß. Wi heh kütt hä en de Foklëijnerongßforrme un en de Dėngwööd_ier Mihzahle för, ävver angėsch jeschrevve wi bëij onß, dröm han di winnijer Püngksche:
| Hongk - Höngksche - Höngk | hond - höndjen - hönde | |
| Hand - Hängksche - Häng | hand - hendjen - hende | |
| Muuß - Müüßje - Mühß | moes - muusken - muuze | |
| Mann - Männeke, Männsche - Mannslück | man - menneken - mansleu |
[Ändere] Et Vatter Onser
En Winterßweik, dat hëijß op Aachterhuugß Winterswiek un op Nommaal-Holländesch Winterswijk, bëtt_mer_et „Fatter Onser“ esu:
Unzen Vader in de hemelen,
laot dienen name eheilegd worden;
laot dien könninkriek kommen;
laot dienen wille gebeuren
op de eerde zo as in den hemel.
Gef uns noo uns dageleks brood
en vergef uns unze scholden
zo as ok wi-j vergeft
wee bi-j uns in de schold staot;
en breng ons neet in verzeuking,
maor maak uns vri-j van 't kwaod.
Want van Di-j is het könninkriek
en de krach en de glorie
noo en alle dage.
Amen.
[Ändere] Bööscho
- Loor bëij de Qwëlle.
[Ändere] Wäpsigge
- Dat Jlëijschneß fom verloore Son, in de Dialekte fon Dinxperlo, Farßefeld, un Winnterßweik
- Atikkelle op Aachterhuuks en de Wikkipedija en de (neederlans) needersaksėsche Dijaläkte
[Ändere] Qwëlle
- ↑ http://taal.phileon.nl/kaart/nedersaksisch.php
- ↑ Georg Cornelissen, Alexander Schaars, Timothy Sodmann (Erußjävver), onn_och metjemaat hädd_et Christa Hinrichs: Dialekt à la carte: Dialektatlas Westmünsterland – Achterhoek – Liemers – Niederrhein. Stichting Staring Instituut + H. J. Steenbergenstichting, Doetinchem; Rheinland-Verlag, Köln; Landeskundliches Institut Westmünsterland, Vreden; 1993. Zwëij Bänd, 125 Sigge, un noch dobëij 57 Kaate. ISBN 90-73667-12-7 = ISBN 3-7927-1395-0 = ISBN 3-927851-66-3
